آن‌ها غذا مىخورند . « 1 » نيز گفته شده كه اين آيه دربارهء هفت نفر تشنه‌اى نازل شد كه در جنگ احد زخمى شدند . آبى براىشان فراهم آمد كه تنها يك نفر را بسنده بود ، به هر كدام كه پيشنهاد شد ، گفت : به ديگرى بدهيد ، تا اينكه به نفر هفتم رسيد و همه جان دادند و آب نياشاميدند و خدا آنان را در اين آيه ستود . « 2 » ذكر اين احتمال و نقل آن در كتاب‌هاى روايى و تفسيرى ، بر استفادهء اهل زبان بر داخل بودن مثل ايثار به نفس و مقدّم داشتن حيات ديگران بر خود ، در مدلول آيه دلالت مىكند . اين سخن زمانى است كه معناى نفس حيات و روح حلول يافته در بدن دانسته شود ؛ اما اگر معناى نفس تنها روح باشد ايثار به نفس در اينجا صدق مىكند ؛ زيرا روح پس از خروج از بدن ، باقى است . و در هر حال ، مسئله در نهايت اشكال است . ب ) تزاحم از فروع وجوب حفظ نفس ديگرى ، مسئله تزاحم است ، كه محلّ مناقشه مىباشد : شيخ طوسى در الخلاف و ابن ادريس در السرائر مىگويد : حفظ نفس غير مطلقا واجب نيست ، حتى اگر متوقّف بر بذل مال باشد ؛ زيرا دليل آن تنها اجماع است و اين فرض محلّ اجماع نيست ؛ بلكه چه بسا سيرهء مردمان - در عصرها و شهرها - دربارهء كسانى كه به ستم كشته مىشوند ، بر خلاف اين است ؛ هرچند امكان جلوگيرى از قتل به وسيلهء مال وجود داشته باشد و نيز سيرهء مردم دربارهء بيمارانى كه متخصّصان مىگويند با امكانات مالى درمان پذيرند اين‌گونه نيست . صاحب جواهر پس از نقل اين سخن مىگويد : اشكالاتى كه در اين سخن است نبايد از نظر پوشيده ماند ؛ زيرا وجوب حفظ نفس مؤمن محترم ضرورى و مفروغ عنه مىباشد و

--> ( 1 ) . همان ، ص 391 . ( 2 ) . همان .